Kawa według "Pana Tadeusza"

Wyobraźcie sobie staropolskie śniadanie:

„Tace ogromne, w kwiaty ślicznie malowane,

Na nich kurzące wonnie imbryki blaszane

I z porcelany saskiej złote filiżanki;

Przy każdej garnuszeczek mały do śmietanki.

Takiej kawy jak w Polszcze nie ma w żadnym kraju:

W Polszcze, w domu porządnym, z dawnego zwyczaju,

Jest do robienia kawy osobna niewiasta,

Nazywa się kawiarka; ta sprowadza z miasta

Lub z wicin bierze ziarna w najlepszym gatunku

I zna tajne sposoby gotowania trunku,

Który ma czarność węgla, przejrzystość bursztynu,

Zapach moki i gęstość miodowego płynu.

Wiadomo, czem dla kawy jest dobra śmietana;

Na wsi nietrudno o nię: bo kawiarka z rana,

Przystawiwszy imbryki, odwiedza mleczarnie

I sama lekko świeży kwiat nabiału garnie

Do każdej filiżanki w osobny garnuszek

Aby każdą z nich ubrać w osobny kożuszek.”

„Pan Tadeusz” Księga II Zamek (wersy 493 – 510)

Gdy zastanawiałam się od czego zacząć  moje krótkie  opowiastki o kawie i innych przyjemnościach, przypomniałam sobie jakże plastyczny i sugestywny opis  parzenia i podawania kawy w „Panu Tadeuszu”. Gdy przepisywałam powyższy  fragment z mojego ulubionego wydania „Pana Tadeusza”: szara, płócienna oprawa, tłoczone brązowe litery, przypisy Stanisława Pigonia, wokół mnie unosił się aromat mojej ulubionej Arabiki, a ja na moment przeniosłam się do wnętrz szlacheckiego dworu i usłyszałam ten ruch i gwar towarzyszący śniadaniu w Soplicowie. Zadziałała magia kawy.

A jak to się u nas zaczęło?

Zwyczaj używania kawy przywędrował do Polski z Turcji i upowszechnił się, ale tylko  na wielkich dworach, za czasów panowania Jana III Sobieskiego. W dworach i dworkach sztuka gotowania kawy nie była jeszcze rozpowszechniona. Kawa długo była  rarytasem, a podawano ją tym gościom, których w sposób szczególny uczcić chciano. Także sposób przyrządzania  kawy nie był powszechnie znany. Sposób podawania i przyrządzania kawy opisany w „Panu Tadeuszu” poznał Mickiewicz w Wielkopolsce, w Śmiełowie, gdzie słynęła z przyrządzania znakomitej kawy kawiarka, pani Ciastowska. Miało to miejsce  w 1831 roku. Każda z kawiarek miała swoje własne sekrety przyrządzania wyśmienitej kawy. O jednej z nich pisze J. Chodźko:

„Teraz już nie umieją gotować dobrej kawy. Nie wiedzą już teraz wielu sekretów do tego potrzebnych. Bo to trzeba koniecznie jeleniego rogu do klarowania kawy; do śmietanki nie zaszkodzi trochę migdałów dla zapachu i pozłoty kożuszka. Cykorii broń Boże, więcej jak czwarta część”. 

Każdy z nas ma swój własny sposób parzenia i podawania kawy. Sposób na sprawienie sobie aromatycznej przyjemności.

Aż kusi mnie zapytać w jaki sposób Wy, nasi Czytelnicy, przyrządzacie swoją ulubioną kawę?

Iwona Mejza